Sayfalar

13 Nisan 2015 Pazartesi

Kapitalizmin eşitsiz gelişimine karşı toplumsal muhalefetin eşitsiz gelişimi ya da sosyal cumhuriyette “yeni yaşam” (II), www.sendika.org, 13 Nisan 2015

Tolga Tören

Geçtiğimiz haftalarda sendika.org’da yayımlanan “Kapitalizmin eşitsiz gelişimine karşı toplumsal muhalefetin eşitsiz gelişimi ya da sosyal cumhuriyette ‘yeni yaşam’ – I” başlıklı yazımda, AKP tarafından açılım olarak tanımlanan sürecin, Kürt coğrafyasında, ortaya çıkartılması düşünülen bir (kapitalist) genişlemenin / derinleşmenin önündeki politik ve sosyal engelleri tasfiye girişimi olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştim.
Bu girişimin en önemli boyutunu oluşturan, bölgede bir toplumsal ilişki olarak sermaye birikiminin koşullarını yaratma olgusu, bir önceki yazıda ele alınan Dokuzuncu ve Onuncu Kalkınma Planı’na ek olarak, gene Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanan Aralık 2014 tarihli GAP Eylem Planı’ndan[i]  da net olarak görülüyor.
Bölgedeki kamu yatırımları artıyor
“Bölgesel kalkınma” ya da “bölgelerin görece geri kalmışlıkları” sorununu önceki metinlerde olduğu gibi, “rekabet gücü” ve “bölgelerin sahip oldukları potansiyel” kavramları ile açıklayan GAP Eylem Planı’nda[ii] vurgulanan noktalardan ilki, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde son yıllarda kamu yatırımlarının payının giderek arttığı. Buna göre bölgeye yapılan kamu yatırımlarının toplam kamu yatırımları içerisindeki payı 1990-2007 döneminde ortalama %7 iken 2008-2012 döneminde %11’in üzerine çıkmış.[iii]
Kuşkusuz, bölgedeki kamu yatırımlarının önceliği, sermaye için gereksinim duyulan altyapı, emek gücü ya da enerjinin sağlanması. Bu durum raporda “temel kamu yatırımlarının tamamlanma aşamasına gelindiği bu dönemde bölgeye yapılacak özel sektör yatırımlarının da artırılması ekonomik gelişmenin hızlandırılması açısından son derece önemli görülmektedir” sözleri ile ifade ediliyor. Kaldı ki, planda temel strateji de “özel sektör öncülüğünde dışa açık ve rekabetçi üretim yapısının geliştirilmesi” [iv] olarak tanımlanıyor.
Bölgeye verilen teşvikler Türkiye ortalamasının üzerinde
Nitekim, bölgede yeni yatırım teşvik sisteminin uygulanması sonrasında, özellikle Haziran 2012 sonrasında, özel sektör yatırımlarında önemli bir hareketlilik söz konusu. Örneğin 2010 ve 2011 yıllarında bölgede yapılacak yatırımlar için verilen teşvik belgesi sayısı 984 ve sabit yatırım tutarı 5.991 milyon TL iken, bu rakamlar 2012 ve 2013 yıllarında sırasıyla 1.264 belge ve 13.141 milyon TL’ye yükselmiş. Yani, teşvik belgesi sayısı %28,5, sabit yatırımlar ise %119,4 artış göstermiş. Rapora göre bu oranlar Türkiye genelinde, sırasıyla, %10,1 ve %31,2.[v]
Yukarıda ifade edilenler, hükümetin bölgedeki yatırımları Türkiye ortalamasından daha hızlı arttırmak istediğini gösterir nitelikte. Bu da, Ortadoğu ve Afrika açılımı ile “Kürt açılımı”nı, sermaye birikiminin zeminini oluşturma noktasında birbirine bağlama çabasının bir yansıması.
Bölgenin ihracatı artıyor
Bölgenin ihracat rakamlarındaki değişim de bu çerçevede okunabilir. Nitekim, bölgeden yapılan ihracat 2007 yılında 3,3 milyar dolar iken, 2013 yılında 8,9 milyar dolara ulaşmış. Bölgenin ülke toplam ihracatı içindeki payı %3’ten %5,9’a, bölgeden yapılan kişi başına ihracat değeri de 2007’deki 458,4 dolardan 2013 yılında 1.096 dolara yükselmiş. Bir başka ifadeyle 2007 – 2013 yılları arasında ülke ihracatı %41,6 bölgenin ihracatı ise %170 artış göstermiş.[vi] Bu noktada anlamlı olan bir başka bilgi de, bölgenin ihracatının özellikle Irak’a doğru yönelişi ki, Irak içinde de Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KYB) öne çıktığı sır değil.
Bütün bunlara, bölgedeki organize sanayi sitesi (OSB) sayısının 17’ye, küçük sanayi sitesi (KSS) sayısının 36’ya yükselmesini[vii], “yatırım potansiyeli yüksek şehirlerde rekabet ortamının geliştirilerek ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi”  için uygulamaya konan Cazibe Merkezleri Destekleme Programı’nı (CMDP)[viii] ve ulaştırma altyapısı yatırımlarını da eklemek gerekiyor.
Kuşkusuz, bahsi geçen bütün bu girişimler, bölge halkının daha ucuza, daha esnek, dolayısıyla daha güvencesiz çalıştırılacak olmasının emareleri. Bu sürecin, başta HES’ler olmak üzere, daha fazla enerji yatırımını beraberinde getirerek, bölgenin daha fazla  ekolojik tahribat ile karşı karşıya kalmasına yol açacak olması da cabası.
Öte yandan, yukarıda vurgulananlardan özellikle sonuncusu, ulaştırma altyapısı yatırımları, sermayenin, emek gücünün ve üretilen metaların pazara ulaştırılması açısından da kamu ihalelerinin sermaye için bir birikim aracı olarak kullanılması açısından da büyük önem arz ediyor. 2000’li yılların başında GAP Bölgesi’nde 98 km olan otoyol ağının 2013 yılı sonunda 291 km’ye, 294 km olan bölünmüş yol ağının 2.097 km’ye ulaşmış olması, 2013 yılında, havayolu sefer ve yolcu sayısında 2004’e göre yılına göre yaklaşık 4 kat artış olması bu konuda önemli bir gösterge. [ix]
Kalkınma ya da kapitalist üretim ilişkilerinin derinleşmesi
Mark Neocleous[x]Güvenlik, Şiddet ve Savaş başlıklı kitabında, olağanüstü yetkilerin liberal demokrasi olarak tanımlanan rejimlerde istisnai ya da anormal olmadığını, tersine kapitalist modernitenin siyasal idaresi için temel haline geldiğini vurgular ve ekler:
“…örüntü aynıdır: ‘güvenliğin’ tehdit edildiği bir ‘olağanüstü durum’ meydana gelir; varolan olağanüstü yetkiler uygulanır ve yenileri getirilir; bunlar zamanla ilk çevrelerinin dışına taşarlar; bu taşma zamanla haklı kılınır ve meşruiyet kazanır ta ki polis ve güvenlik güçleri yetkileri özgün bağlamlarının çok ötesinde uygular hale gelene kadar ve bunlar hukuk düzeninin gündelik işleyişinin bir parçası haline gelene kadar…”[xi].
Olağanüstü yetkilerin uygulanmasının, yani taşmanın ilk adımı, İç Güvenlik Yasası ile atılmış durumda. Görünen o ki, Neocleous’un bahsettiği bu taşmanın meşruiyetinin sağlanmasında başvurulan en önemli kavram “kalkınma” olacak. Bu yazının kapsamı dışında kalan, ama başka bir yazıda ele alınmayı fazlasıyla hak eden bu “yeniden kalkınmacılık” eğiliminin izlerini, başka yerlerde de bulmak mümkünse de, Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun GAP Eylem Planı tanıtım toplantısında Kürt sorunu bağlamında yönelttiği şu sözler bu konuda iyi bir örnek:
“Ekonomiyle demokrasi arasında doğrudan irtibat var. Demokrasinin olmadığı yerlerde ekonominin rasyonel gelişmesi mümkün olmaz. Girişimciliğin olması için özgürlüklerin olması lazım, özgürlüklerin olması için demokrasinin olması lazım, demokrasinin olması için barış ortamının olması lazım. Güvenlik, özgürlük, kalkınma, bunlar bir ülkeyi ayağa kaldırır.”[xii]
Güvenlik, özgürlük, kalkınma?
Güvenliğin rolü yukarıda Neocleous’a referansla vurgulandı. Kalkınma kavramının ne anlama geldiği ise geçtiğimiz yazıda “kapitalist üretim ilişkilerinin üzerini örten, onu görünmez ve “doğal” kılan ideolojik bir örtü” olduğu sözleri ile ifade edilmişti. Başbakanın yukarıdaki vurgusunda, geriye kalan tek vurgu özgürlük ki, kerameti kendinden menkul bir özgürlük vurgusunun anlamının nerelere kadar gidebileceğini anlamak için Nazi kamplarında “çalışmak özgürleştirir” yazdığını anımsamak yeterli.
Ya da emek, barış, özgürlük!
Meseleye yukarıda yazılanlardan hareketle bakıldığında, güvenlik, özgürlük, kalkınma üçlemesinin, olağanüstü halin olağanlaştığı bir siyasal kurgu içinde kapitalist üretim ilişkilerinin daha da derinleşmesi ve bu derinleşmede Kürt coğrafyasının bir sıçrama tahtası olarak yapılandırılması anlamına geldiği aşikar.
Bu modelin alternatifi ise, batıda Haziran’ı ortaya çıkaran dinamikler ile doğuda “yeni yaşam” çağrısını açığa çıkaran dinamiklerin “sosyal bir cumhuriyette yeni bir yaşam” şiarı altında bir araya gelebilmesi. Bir başka ifadeyle, “güvenlik, özgürlük, kalkınma” üçlemesine karşı “emek, barış, özgürlük” üçlemesi, Türkiye kapitalizminin batıdan doğuya doğru gerçekleşen eşitsiz gelişimini, doğudan batıya doğru eşitsiz gelişen muhalefet dinamikleri ile durdurabilmenin yegane yolu.
Dipnotlar:
[i] T.C. Kalkınma Bakanlığı (2015) GAP Eylem Planı, http://www.kalkinma.gov.tr/Lists/EylemVeDigerPlanlar/Attachments/24/gap_eylem_plani_2014-2018.pdf.
[ii]agm., s.10 – 11.
[iii] agm., s.10.
[iv] agm., s.23.
[v] agm., s.23.
[vi] agm., s.20
[vii] agm., s.10.
[viii] agm., s.23
[ix] agm., s.29.
[x] Neocleous, M. (2011) Güvenlik, Şiddet ve Savaş, çev. G. Çorbacıoğlu, E. Embel, Ankara: Dipnot, s. 40.
[xi] agm., s.41.


[xii] http://www.kalkinma.gov.tr/Pages/content.aspx?l=aef6c539-6ca3-484c-aea6-ea4551a35a71&i=698

Paylaş/Share

NEREDE NE OLUYOR?

YENİ ÇIKAN KİTAPLAR / DERGİLER / ALBÜMLER

Detaylı bilgi için kitap başlıklarının üzerine tıklayın.




"...Kapitalizmin asli ve zorunlu ilişkisi olarak rekabet, sermayenin değersizleşmesini önlemeye dönük dinamikle birleştiğinde daha önce meta ilişkisi içinde olmayan alanların birikim sürecine doğrudan içerilmesi sistemin mümkün en yüksek kâr’a dayalı mantığı açısından bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Yeni alanlar birikim için yeni fırsatlar anlamına gelmektedir. Ancak, yeni fırsatların kimin müdahalesine göre ve hangi araçlarla gerçekleşeceği, yine birikimin süreklilik arz eden temel dinamiklerinden birisi olan güç ilişkilerine bağlı olarak biçimlenecektir. Sistemin uzun dönemli eğilimlerini belirleyen çatışma alanı olarak güç ilişkilerinin sınıflar arası ve sınıf içi dengesinin, dünya genelinde işçi sınıfı karşısında sermayenin, sermaye içinde küçük ölçekliler karşısında büyük ölçekli sermayenin lehine dönmesi, yukarıda vurgulanan yeniden yapılanmaya yaslanan ve diğer taraftan onun koşullarını destekleyen önemli bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Birçok durum ya da alana kıyasla güç dengelerinde süreç içinde yaşanan bu dönüşümün en açık izlendiği alan özelleştirme pratiğidir." Mehmet Türkay

"...Bu çalışma,araştırmacımızın ifade ettiği gibi Türkiye’de 1980 sonrasında yeni liberalpolitikalarla bezenen ihracata dayalı sanayileşme modeli ile büyümeninhedeflenmesiyle bir kenara itilen tarımsal faaliyetler, sosyal bilimçevrelerince yeterince dokunulmayan bir alan olarak kalırken bu çalışmabütünüyle dokunmayı seçmiştir. Çalışmanın özgünlüğü de dokunulmayan alanadokunmakla başlamaktadır. Ve de tarımsal alanda yapılan dipsiz bir kuyuyuandıran, teorik tartışmalar hem korkutucu (kapsam açısından), hem de olağanüstü yorucu algılayışları çok naif ve sade bir dille aktarılarak kapsamıçizilmiş bir şekilde soyutlama yapılmaktadır. Diğer yandan çalışmada bugüne ilişkinsoyutlama yapılırken, hâkim görünen dış etkilerin tarımsal alanı değişimezorlayışının yanı sıra iç etkilerin de bu değişime nasıl ortaklık ettiğine dairönemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca çalışma, devasa tarımsal alanınincelemesinin kapsamının “sözleşmeli çiftçilik” özelinde daraltılmasıyla somutdüzeyde daha derinlikli irdelemeyi içermektedir."

"...Hâlbuki Marx’ın belki de en temel katkısı kapitalizmin ve kapitalizme ait kavramların doğal olmadığını, aksine tarihsel ve belirli bir toplumsal üretim tarzına ait olduğunu göstermesidir. Dolayısıyla Marx’ta kavramlar, örneğin kar, ücret, rant vb. gibi, içerikleri itibariyle genel algılayıştan farklıdır. Diğer bir deyişle Marx, genel kabule aykırı olarak, rant ile toprağı, ücret ile emek gücünü özdeşleştirmez, aksine toprağın rant, emek gücünün de ücret ile tanımlanmasına yol açan tarihsel toplumsal bir sistem olarak kapitalizmi sorunsallaştırır. Kalkınma kavramı da benzer biçimde, örneğin rant ve ücretin kapitalist sisteme ait kategoriler olması gibi gerçekte kapitalist sisteme ait bir kategori olarak düşünülmelidir. Bu bugünün toplumsal üretim sisteminin dayattığı bir zorunluluktur ve bu sistemin anlaşılması için de elzemdir."

"...1980 sonrası Türkiye’sinde ihracata dayalı büyümeyi, yeni liberal politikaları, temposu yüksek hızlı üretim akışını, eşitsiz ilişkileri, yoğun, sıkılaştırılmış çalışmayı, dinlenmeye, düşünmeye vaktin kalmadığı uzun çalışma saatlerini, doymayan karınları…..Elinizdeki bu kitap yeniden düşünmemize olanak sağlamaktadır. Ve de saha araştırmasıyla Türkiye gerçekliğini kavramanın, anlamanın, açıklamanın zor ve zahmetli olduğu ama bir o kadar da heyecan verici olduğunu yazarımızın coşkulu anlatımıyla okuyucuları yeniden sorgulamaya davet ederken araştırmacılara da iyi bir rehber olma niteliğini taşımaktadır. Genç araştırmacıların çalışmalarını toplumla paylaşmalarına olanak sağlayan ve teşvik eden SAV Yönetim Kurulu’na teşekkür ederken, yazarımız Nevra Akdemir’in bundan sonrada coşkusunu ve heyecanını bizlerle paylaştığı, toplumsal gerçekliğin ortaya çıkarıldığı araştırmaları ve çalışmaları merakla bekliyor olacağım." Berna Güler Müftüoğlu

KİTAPLAR

  • 1848 El Yazmaları, K.Marx
  • Alman İdeolojisi, K.Marx
  • Alternatif Büyüme Stratejileri, Asaf Savaş Akat
  • Atatürkle Üç Ay, Ahmet Hamdi Başar
  • Azgelişmişliğin Sürekliliği, Fikret Başkaya
  • Bankacılık, Yolsuzluk, Birikim, Nuray Ergüneş
  • Birgün Tek Başına, Vedat Türkali
  • Birikimin Hamalları, Ali Ekber Doğan
  • Doğunun Düzeni, İsmail Beşikçi
  • Dünyayı Değiştirmek Üzerine, Michael Löwy
  • Gedikpaşa'da Fason Ekonomisi, Berna Güler Müftüoğlu
  • Gelişme İdeolojileri, Gelişme Stratejileri, Haldun Gülalp
  • Geç Kapitalistleşme Sürecinde Kriz: Türkiye 1979 Krizi, Melda Yaman Öztürk
  • Gotha ve Erfurt Programlarının Eleştirisine Katkı, K.Marx, F.Engels
  • Güven, Vedat Türkali
  • Hayatımda Hiç Arkaya Bakmadım (Mübeccel B. Kıray'la Söyleşi-Kolektif)
  • İsyan ve Melankoli, Michael Löwy
  • Kalkınma İktisadının Yükselişi ve Düşüşü, Fikret Başkaya
  • Kalkınma İktisadının Yükselişi ve Gerilemesi, Fikret Şenses
  • Kapital, Karl Marx
  • Kapitalizm Küreselleşme Azgelişmişlik (Yapıcılar Türkü Söylüyor Serisi 2)
  • Kapitalizm, Devlet ve Sınıflar, Haldun Gülalp
  • Kapitalizmi Anlamak (Yapıcılar Türkü Söylüyor Serisi 1)
  • Kapitalizmi Planlamak, Ümit Akçay
  • Kapitalizmin Hapishanelerinde Ödünç Hayatlar, Yüksel Akkaya
  • Katı Olan Herşey Buharlaşıyor, Marshall Berman
  • Kayıp Roman, Vedat Türkali
  • Komünist Manifesto, K.Marx
  • Kutsal Aile, K.Marx
  • Lenin-Tarihi Yazanlar ve Yapanlar, Edmund Wilson
  • Marxizmle Maceram, Marshall Berman
  • Mavi Karanlık, Vedat Türkali
  • Memalik-i Osman-i'den Avrupa Birliği'ne, Çağlar Keyder
  • Modernizm, Kapitalizm ve Azgelişmişlik, Fuat Ercan
  • Mübeccel Kıray İçin Yazılar (Derleme)
  • Para ve Kapitalizm, Fuat Ercan
  • Paradigmanın İflası, Fikret Başkaya
  • Planlama Üzerine Tezler, Yalçın Küçük
  • Planlama Üzerine Tezler, Yalçın Küçük
  • Politikada 45 Yıl, Yakup Kadri Karaosmanoğlu
  • Sermaye Birikimi, Kalkınma, Azgelişmişlik, Mehmet Türkay
  • Sermaye Birikimi, Kalkınma, Azgelişmişlik, Mehmet Türkay
  • Suyu Arayan Adam, Şevket Süreyya Aydemir
  • Suyun Ekonomi Politiği, Gaye Yılmaz
  • Sürekli Kriz Politikaları, Neşecan Balkan-Sungur Savran
  • Tarım Sorunu, Korkut Boratav
  • Taşeronlu Birikim, Nevra Akdemir
  • Tembellik Hakkı, Paul Lafargue
  • Toplumlar ve Ekonomiler, Fuat Ercan
  • Toplumsal Tarih Çalışmaları, Çağlar Keyder
  • Türkiye İktisat Tarihi, Korkut Boratav
  • Türkiye Üzerine Tezler1-2-3-4-5, Yalçın Küçük
  • Türkiye'de Devlet ve Sınıflar, Çağlar Keyder
  • Türkiye'de Kapitalizmin Gelişimi (Yapıcılar Türkü Söylüyor Serisi3)
  • Türkiye'de Kapitalizmin Gelişmesi ve Sosyal Sınıflar, Ali Gevgilili
  • Türkiye'de Kapitalizmin Güncel Sorunları (Yapıcılar Türkü Söylüyor Serisi 4)
  • Türkiye'nın Dışpolitikasının Ekonomi Politiği, Haluk Gerger
  • Türkiye'nin Düzeni, Doğan Avcıoğlu
  • Ulusal Kalkımacılığın İflası, Çağlar Keyder
  • Yeniden Yapılanan Dünya Ekonomisinde Marshall Planı ve Türkiye, Tolga Tören
  • Yeşilçam Dedikleri Türkiye, Vedat Türkali
  • Yol, Hikmet Kıvılcımlı
  • Yükseliş ve Düşüş, Ali Gevgilili
  • Zaman Makinesi, H.G.Wells
  • Çankaya, Falih Rıfkı Atay

SÜRELİ YAYINLAR

  • Amandla
  • Capital and Class
  • Capital, Class and Society
  • Conatus
  • Dipnot
  • Express
  • İktisat Dergi
  • İktisat ve Toplum
  • Labour and Society
  • Labour Bulletin
  • Mesele
  • Montly Review
  • Praksis
  • SAV Almanak (Yıllık)
  • Toplum ve Bilim
  • Toplum ve Kuram
  • Çalışma ve Toplum

FİLMLER

  • Amelie, Yön: Jean-Pierre Jeunet
  • Arizona Dream, Yön: Emir Kusturica
  • Ağır Roman, Yön: Mustafa Altıoklar
  • Berdel, Yön: Atıf Yılmaz
  • Beynelmilel, Yön: Sırrı Süreyya Önder, Muharrem Gülmez
  • Black Cat White Cat, Yön: Emir Kusturica
  • Büyük Adam Küçük Aşk, Yön: Handan Ipekçi
  • Dondurmam Gaymak, Yön: Yüksel Aksu
  • Duvar, Yön: Yılmaz Güney
  • Dört Mevsim, Yön: Nuri Bilge Ceylan
  • Dövüş Klübü (Fight Club), Yön.: David Fincher
  • Elveda Lenin (Goodbye Lenin), Yön:Wolfgang Becker
  • Eyes Wide Shut, Yön: Stanley Kubrick
  • Eğreti Gelin, Yön: Atıf Yılmaz
  • Eşkiya, Yön: Yavuz Turgul
  • Full Metal Jacket, Yön: Stanley Kubrick
  • Gemide, Yön: Serdar Akar
  • Gölge Oyunu, Yön: Yavuz Turgul
  • Hacivatla Karagöz Neden Öldürüldü, Yön: Ezel Akay
  • Harem Suare, Yön: Ferzan Özpetek
  • İklimler, Yön: Nuri Bilge Ceylan
  • İstanbul Kanatlarımın Altında, Yön: Mustafa Altıoklar
  • Kabadayı, Yön: Yavuz Turgul
  • Kasaba, Yön: Nuri Bilge Ceylan
  • Laleli'de Bir Azize, Yön: Kudret Sabancı
  • Masumiyet, Yön: Zeki Demirkubuz
  • Mayıs Sıkıntısı, Yön: Nuri Bilge Ceylan
  • Mustafa Hakkında Herşey, Yön: Çağan Irmak
  • Mükemmel Bir Gün, Yön: Ferzan Özpetek
  • Neredesin Firuze, Yön: Ezel Akay
  • Otomatik Portakal (A Clockwork Orange), Yön: Stanley Kubrick
  • Rosemary'nin Bebeği (Rosemary's Baby), Yön: Roman Polanski,
  • Sapık (Psycho), Yön:Alfred Hitchcock
  • Selvi Boylum Al Yazmalım, Atıf Yılmaz
  • Sürü, Yön: Yılmaz Güney
  • Takva, Yön: Önder Kızıltan
  • Ulak, Yön: Çağan Irmak
  • Underground, Yön: Emir Kusturica
  • Uzak, Yön: Nuri Bilge Ceylan
  • Yazgı, Yön: Zeki Demirkubuz
  • Yağmurdan Önce (Before the Rain), Yön: Milcho Manchevski
  • Yol, Yön: Yılmaz Güney
  • Zübük, Yön: Atıf Yılmaz
  • Çingeneler Zamanı (Time of the Gypsies), Yön: Emir Kusturica
  • Üçüncü Sayfa, Yön: Zeki Demirkubuz